Sześciolatki dostają dziś telefon, ale nie dostają do niego żadnej instrukcji obsługi. Monika Świetlińska, autorka książki „Mikołaj i tajemnica Wifika”, tłumaczy, dlaczego strach i moralizowanie nigdy nie zadziałają tak dobrze jak rozmowa bez oceniania. Czy da się nauczyć dziecko bezpiecznego internetu bez straszenia?

O tym, dlaczego powstała ta bajka i dlaczego rodzice powinny ją czytać swoim dzieciom

Skąd pomysł na książkę o bezpieczeństwie dzieci w internecie? Co było momentem, w którym zdecydowałaś się, że trzeba ją napisać?

Monika Świetlińska: Pomysł narodził się z bardzo osobistego doświadczenia. Jako mama nie zawsze wiedziałam, co powiedzieć synowi, gdy pytał o internet. Dawałam mu telefon „na chwilę”, ale nie miałam żadnego planu, jak go do tego przygotować. Szukałam wsparcia, materiałów, które pomogłyby mi rozmawiać z dzieckiem o sieci bez straszenia i bez moralizowania. Niczego takiego nie znalazłam. Więc sama napisałam.

Pracując w redakcji „Security Magazine” opracowałam i przeprowadziłam wtedy program z cyberhigieny dla przedszkolaków. Już wtedy, rozmawiając z ich rodzicami, usłyszałam, że rodzice zwyczajnie nie wiedzą, jak rozmawiać z dziećmi o internecie tak, żeby go nie demonizować. Z drugiej strony dzieci w wieku przedszkolnym nie zawsze wiedzą, jak radzić sobie z urządzeniem, które dostały do ręki, ale bez żadnej „instrukcji obsługi”.

Te dwie strony tego samego problemu, brak języka u dorosłych i brak instrukcji obsługi narzędzi u dzieci, towarzyszyły mi od jakiegoś czasu. Postanowiłam więc napisać bajkę, która da i mi, i innym rodzicom w podobnej sytuacji wspólny język z dzieckiem.

Pomogła mi w tym też zawodowo wieloletnia praca z treścią i komunikacją, zwłaszcza w obszarze cyberbezpieczeństwa. Wiedziałam, jak ważne jest mówienie o trudnych tematach w sposób przystępny i nasycony technologicznym językiem.

Książka skierowana jest do dzieci w wieku 6-9 lat. Dlaczego akurat ten przedział wiekowy jest według ciebie tak ważny, jeśli chodzi o edukację cyfrową?

M.Ś.: To wiek, w którym dzieci zaczynają samodzielnie korzystać z urządzeń, ale jednocześnie są już wystarczająco dojrzałe, żeby zrozumieć konkretne zasady i konsekwencje. Ale – co ważniejsze – to najbardziej zaniedbana edukacyjnie grupa dzieci.

Wiesz… najgorsze w tym wszystkim jest to, że według statystyk dzieciaki w tym wieku dostają ekrany do rąk, ale nie dostają informacji, jak z nich korzystać. I ja nie mówię tylko o aspektach technicznych, typu hasło, jak odpalić YouTube itd. Mówię o mentalnym przygotowaniu, odporności na zagrożenia, świadomości, że na internet nie możemy patrzeć przez różowe okulary. To taki sam świat z pozytywami i negatywami jak ten rzeczywisty. I dzieci o tym po prostu nie wiedzą.

Nie ma edukacji w tym przedziale wiekowym. A to co jest, to jedynie dobra wola nauczycieli w szkołach czy przedszkolach. W podstawie programowej nie ma edukacji z zakresu cyberbezpieczeństwa dla klas wczesnoszkolnych. A mówienie o tym, że 6-9 lat to za wcześnie na ekrany, jest zamiataniem problemu pod dywan. To się dzieje, więc zamiast łapać się za głowy, że 6-latek nie rozstaje się z telefonem – edukujmy, najpierw rodziców, później dzieci.

Najnowszy raport „Internet dzieci 2026” pokazuje, że dzieci w tej grupie wiekowej i starsze spędzają w sieci średnio cztery i pół godziny dziennie, więcej niż dorośli. To nie jest temat, który można odłożyć na „później”, na czas nastoletni. Im wcześniej dziecko nauczy się rozpoznawać niebezpieczne sytuacje. I co równie ważne, im wcześniej nauczy się, że może o nich powiedzieć rodzicowi bez obawy przed karą czy wyśmianiem, tym lepiej poradzi sobie z poważniejszymi wyzwaniami, które przyjdą wraz z dorastaniem.

W książce bardzo wyraźnie unikasz straszenia i moralizowania. Dlaczego to było dla Ciebie tak ważne?

M.Ś.: Bo strach i wstyd to najgorsi sojusznicy bezpieczeństwa. Jeśli dziecko boi się, że za pomyłkę w internecie zostanie ukarane, ośmieszone albo usłyszy „a nie mówiłem”, to następnym razem, gdy coś pójdzie nie tak, zamknie się w sobie zamiast przyjść do rodzica.

A to jest dokładnie odwrotność tego, co chcę osiągnąć. Dlatego Wifik, bohater książki, nigdy nie krzyczy i nie zabrania, tylko tłumaczy. Chciałam, żeby dzieci czytające tę książkę zrozumiały, że błędy się zdarzają, że dorosły jest po to, żeby pomóc, a nie osądzić. To buduje relację opartą na zaufaniu, a nie na strachu, i to jest fundament, który procentuje przez całe dzieciństwo i dorastanie.

Jest też drugi aspekt – nieocenianie samych rodziców. Wiem sama po sobie, że nie lubię, kiedy ktoś próbuje mnie strofować, wzbudzać we mnie poczucie winy, że “źle wychowuję swoje dziecko”. Drażni mnie to i sprawia, że odsuwam się od tego, kto, często niesłusznie, mnie ocenia. Więc bajka również nie ocenia rodziców, takich jak ja. Jestem jednym z nich. Mam nadzieję, że rodzice, czytając z dziećmi tę bajkę, czują w niej wsparcie, a nie krytykę. Taki był mój zamysł.

Czym różni się ta książka od innych publikacji o cyberbezpieczeństwie dla dzieci? Co jest jej unikalną wartością?

M.Ś.: Przede wszystkim tym, że to nie jest wyłącznie książka dla dzieci. Fabularna część, sześć rozdziałów z przygodami Mikołaja, jest napisana z myślą o najmłodszych czytelnikach. Ale każdy rozdział kończy się cyberlekcją, trzema dla dziecka i trzema dla rodzica. Dziecko widzi więc, że rodzic jest również odbiorca bajki – że są w tej bajce razem, a całość uzupełnia osobna wkładka poradnikowa dla dorosłych, przygotowana razem z partnerami merytorycznymi projektu.

To znaczy, że rodzic dostaje konkretne narzędzia do rozmowy, a nie tylko ładnie opowiedzianą historię.

Druga rzecz to fakt, że każdy rozdział, każda sytuacja opisana w książce, została skonsultowana z ekspertami, łącznie jedenastoma specjalistami. W tym z Centralnym Biurem Zwalczania Cyberprzestępczości.

To nie są wymyślone zagrożenia, tylko realne sytuacje, z którymi dzieci mierzą się każdego dnia. Dodam, że jeszcze na etapie tworzenia bajki, usłyszałam pytania: dlaczego nie pokazujesz w bajce idealnych sytuacji, dlaczego ci bohaterowie są tacy “nieporadni”, dlaczego prezentujesz dzieciom niewłaściwe sytuacje? No ale przecież to są nasze codzienne sytuacje, tak żyjemy z dnia na dzień. Więc bajka jest tak skonstruowana, że najpierw powstaje problematyczna sytuacja, później mamy rozmowę bohaterów i Mikołaj sam dochodzi do właściwych wniosków. Wifik i rodzice są z niego dumni, że samodzielnie rozwiązuje problem. Przecież kilkulatki uwielbiają same rozwiązywać problemy, szukać rozwiązań, chcą być dumne i chcą czuć, że rodzice też są z nich dumni. To jest to wejście w świat dziecka, jego językiem i wartościami oraz zrozumienie go. 

Co chciałabyś, żeby rodzice zapamiętali najbardziej po przeczytaniu tej książki razem z dzieckiem?

M.Ś.: Że rozmowa jest najskuteczniejszym narzędziem bezpieczeństwa, jakie mamy, znacznie skuteczniejszym niż jakikolwiek zakaz czy blokada rodzicielska. Dzieci są w internecie i tam pozostaną, to fakt, z którym nie da się dyskutować.

Ale jeśli zbudujemy z dzieckiem relację, w której wie, że może przyjść do nas z każdym problemem, nawet z takim, w którym samo zawiniło, to dajemy mu coś znacznie cenniejszego niż lista zakazanych stron.

Dajemy mu scenariusz na przyszłość. Bo gdy to samo dziecko za kilka lat, jako nastolatek, zetknie się z poważniejszym zagrożeniem w sieci, będzie już wiedziało, co zrobić i, co najważniejsze. Będzie wiedziało, że może o tym powiedzieć rodzicowi. To jest cel, do którego dąży cały projekt Wifik.

Monika Świetlińska

Autorka książki „Mikołaj i tajemnica Wifika”, twórczyni projektu edukacyjnego Wifik, content marketerka i była redaktorka prowadząca „Security Magazine”. Od lat zajmuje się komunikacją oraz treściami poświęconymi technologiom i cyberbezpieczeństwu.

Zamów książkę „Mikołaj i tajemnica Wifika”

Artykuł Monika Świetlińska o tym, dlaczego zakazy nie chronią dzieci w internecie pochodzi z serwisu Mikołaj i tajemnica WIFIKA.

Dziecko dostaje smartfon, tablet i dostęp do aplikacji, ale zwykle to, czego brakuje to instrukcja obsługi smartfona. Tymczasem jeden nieprzemyślany klik może prowadzić do oszustwa, przemocy, nieodpowiednich treści albo kontaktu z dorosłym, który udaje rówieśnika. Jak zadbać o bezpieczeństwo dziecka w internecie bez ciągłego przeglądania ekranu, zakazów i straszenia?

Podcast: dwie perspektywy bezpieczeństwa dzieci w internecie

Dzieci uczymy, jak przechodzić przez ulicę. Pokazujemy im czerwone światło, pasy i zasady ostrożności. Ale gdy pierwszy raz wchodzą do internetu, często zostają same.

O tym, jak przygotować najmłodszych do korzystania z sieci, w studio PLAC360 rozmawiali:

Monika Świetlińska,  autorka książki „Mikołaj i tajemnica Wifika”,
Joanna Wziątek-Ładosz, ekspertka ds. cyberbezpieczeństwa i prowadząca kanał Pani od Cyber,
Elżbieta Kołodziejczuk, wicedyrektorka szkoły podstawowej, terapeutka pedagogiczna, nauczycielka klas wczesnoszkolnych,
Damian Jemioło, prowadzący rozmowę, content marketer i podcaster.

Rozmowa pokazała, że bezpieczeństwo dziecka w internecie nie zaczyna się od aplikacji blokującej dostęp, choć – oczywiście – to też ogromnie wazny aspekt. Zaczyna się znacznie wcześniej. Od relacji, rozmowy i jasnego komunikatu: „Jeśli coś cię zaniepokoi, przyjdź. Rozwiążemy to razem”.

Dzieci spędzają w internecie więcej czasu niż dorośli

Dane nie pozostawiają wiele miejsca na uspokajające wymówki. Według raportu „Internet dzieci 2026” dzieci w wieku 7-14 lat spędzają online średnio 4 godziny i 25 minut dziennie. To ponad godzinę więcej niż przeciętny internauta.

Co więcej, 55 proc. dzieci w wieku 7-12 lat regularnie korzysta z największych serwisów społecznościowych lub komunikatorów. Wiele z tych platform dopuszcza użytkowników dopiero od 13. roku życia.

Dzieci nie wpisują jednak prawdziwego wieku. Często deklarują, że mają 18 lat. W efekcie platforma może traktować kilkulatka jak osobę dorosłą. Algorytm nie sprawdza, kto naprawdę siedzi przed ekranem. Analizuje natomiast każde zatrzymanie przy filmie, zdjęciu lub reklamie. Następnie podsuwa kolejne podobne treści.

Dlatego Instagram rodzica może wyglądać zupełnie inaczej niż Instagram dziecka. To samo dotyczy TikToka, YouTube’a oraz innych aplikacji.

Raport pokazuje również, że 32 proc. dzieci w wieku 7-14 lat miało kontakt z treściami erotycznymi. Oznacza to około milion młodych użytkowników. Nie mówimy więc o pojedynczych przypadkach.

Źródło danych: raport „Internet dzieci 2026”.

Telefon bez instrukcji obsługi internetu

Dziecko nie rodzi się z wiedzą o phishingu, fałszywych profilach i algorytmach. Nie rozpozna też automatycznie manipulacji. To, że sprawnie przesuwa palcem po ekranie, nie oznacza cyfrowej dojrzałości.

Kolorowy przycisk przyciąga uwagę. Obietnica darmowych punktów w grze budzi emocje. Wiadomość od nowego „kolegi” może z kolei zaspokajać potrzebę zainteresowania.

Dorosły widzi podejrzany link. Dziecko widzi nagrodę. Dorosły może rozpoznać próbę wyłudzenia danych. Dziecko widzi okazję, która za chwilę zniknie. Dorosły wie, że osoba poznana w grze może kłamać. Kilkulatek może uwierzyć, że rozmawia z innym uczniem.

Dlatego samo wręczenie telefonu nie wystarczy. Dziecko potrzebuje instrukcji obsługi internetu. Musi wiedzieć, gdzie może wejść, czego nie powinno podawać i kiedy poprosić dorosłego o pomoc.

Kontrola rodzicielska pomaga, ale nie zastąpi relacji

Aplikacje do kontroli rodzicielskiej pozwalają ograniczyć dostęp do wybranych treści. Mogą także blokować samodzielną instalację gier albo pokazywać czas używania poszczególnych aplikacji.

To potrzebne rozwiązania. Nie zapewniają jednak pełnej ochrony. Starsze dzieci potrafią obejść zabezpieczenia. Ponadto żadna aplikacja nie przewidzi każdej rozmowy, reklamy ani nowej metody oszustwa. Dlatego zabezpieczenia techniczne powinny wspierać edukację, a nie ją zastępować.

Kontrola nie powinna też oznaczać ciągłego zaglądania dziecku przez ramię. Pytanie „Pokaż, co tam znowu robisz” brzmi jak oskarżenie. W efekcie dziecko może szybko zamknąć aplikację i rozmowę.

Znacznie lepiej zapytać:

Co najbardziej podoba ci się w tej grze?
Z kim najczęściej tam rozmawiasz?
Pokażesz mi, jak to działa?
Co trzeba zrobić, aby wygrać?
Czy coś cię tam ostatnio zdziwiło albo przestraszyło?
Dlaczego chcesz zainstalować właśnie tę aplikację?

Takie pytania nie przypominają przesłuchania. Pokazują za to prawdziwe zainteresowanie.

Dzieci chcą rozmawiać. Dorosły musi zacząć

Rodzice czasem mówią: „Moje dziecko nie przychodzi i nie opowiada, co robi w internecie”. Warto jednak zadać inne pytanie: czy ono wie, że może przyjść? Kilkuletnie dziecko nie zawsze potrafi nazwać problem. Może też nie rozumieć, że sytuacja wymaga pomocy. Dlatego inicjatywa powinna należeć do dorosłego.

Podczas spotkań autorskich Moniki Świetlińskiej wokół książki „Mikołaj i tajemnica Wifika” dzieci bardzo chętnie opowiadały o swoich doświadczeniach. Wystarczyło, że zobaczyły zainteresowanie i brak oceny.

To ważna wskazówka dla rodziców i pedagogów. Dzieci nie muszą unikać rozmowy. Często po prostu czekają, aż ktoś stworzy im do niej bezpieczne warunki.

Jeżeli pierwszą reakcją dorosłego będzie krzyk, kara albo odebranie telefonu, dziecko może następnym razem milczeć. Nawet wtedy, gdy trafi na oszustwo, hejt lub próbę nawiązania niebezpiecznego kontaktu.

Dlatego warto jasno powiedzieć: „Jeśli wydarzy się coś niepokojącego, przyjdź do mnie. Najpierw rozwiążemy problem. Nie będę krzyczeć ani cię zawstydzać”.

Zasada STOP: prosta instrukcja dla dziecka

Dziecko potrzebuje krótkiej zasady, którą zapamięta w stresującej chwili. W książce „Mikołaj i tajemnica Wifika” taką funkcję pełni zasada STOP:

1. Zatrzymaj się

Nie odpowiadaj od razu. Nie działaj pod wpływem strachu, presji ani obietnicy nagrody.

2. Nie klikaj

Nie otwieraj linku. Nie pobieraj pliku. Nie podawaj hasła, kodu, adresu ani danych rodzica.

3. Zawołaj dorosłego

Pokaż wiadomość rodzicowi, nauczycielowi, pedagogowi, dziadkom lub innej zaufanej osobie.

Zasada działa podobnie jak czerwone światło na przejściu. Ma zatrzymać automatyczną reakcję. Daje też dziecku jasną odpowiedź na pytanie: „Co mam teraz zrobić?”.

Phishing w grze może kosztować prawdziwe pieniądze

Dzieci spotykają oszustwa między innymi w grach. Ktoś oferuje darmowe Robuxy, V-dolce, skórkę albo dostęp do wyjątkowego konta. Następnie wysyła link do strony, która wygląda jak prawdziwy serwis. Dziecko podaje login i hasło. Wtedy oszust przejmuje konto.

Problem może być jeszcze większy, jeśli z profilem połączono kartę rodzica. W takim przypadku cyberprzestępca może uzyskać dostęp do pieniędzy albo płatnych zasobów.

Jak ograniczyć ryzyko?

Stosuj inne hasło w każdym serwisie. Jedno przejęte hasło nie powinno otwierać dostępu do wszystkich kont rodziny.

Włącz uwierzytelnianie wieloskładnikowe. Sam login i hasło wtedy nie wystarczą. Dodatkowy kod najlepiej kierować na urządzenie lub adres e-mail rodzica.

Włącz powiadomienia o transakcjach. Rodzic od razu zobaczy próbę płatności. Może też szybko zablokować kartę.

Zablokuj zakupy bez zgody dorosłego. Każda instalacja gry i płatność powinny wymagać akceptacji rodzica.

Sprawdzajcie aplikacje razem. Przed instalacją warto przeczytać opis, regulamin i wymagania wiekowe. Następnie można porozmawiać o zasadach korzystania z gry.

Hejt nie zostaje po drugiej stronie ekranu

Konflikt rozpoczęty na komunikatorze rano trafia po południu do szkolnej klasy. Dzieci zakładają grupy, wykluczają wybrane osoby i publikują obraźliwe komentarze. Następnego dnia nauczyciel widzi grupę uczniów, którzy nagle przestali ze sobą rozmawiać.

Dla dziecka wiadomość napisana w internecie jest tak samo prawdziwa jak słowa wypowiedziane na szkolnym korytarzu. Może więc boleć równie mocno.

Rodzice powinni również pamiętać, że odpowiadają za zachowanie małoletnich dzieci. Szczegółowy zakres tej odpowiedzialności zależy od wieku dziecka, okoliczności oraz rodzaju zdarzenia. Nie warto jednak zakładać, że internetowa przemoc „rozejdzie się po kościach”.

Dlatego rozmowa o bezpieczeństwie dziecka w internecie powinna obejmować nie tylko obcych i oszustwa. Trzeba także omówić:

publikowanie zdjęć innych osób,
obrażanie i wyśmiewanie,
wykluczanie z grup,
przesyłanie cudzych wiadomości dalej,
podszywanie się pod inną osobę,
nagrywanie bez zgody,
reagowanie na przemoc wobec kolegi.

Dziecko obserwuje, jak rodzic korzysta z telefonu

Trudno wymagać od dziecka odłożenia ekranu, jeśli rodzic nie rozstaje się ze swoim telefonem. Dzieci szybciej uczą się przez obserwację niż przez słuchanie kolejnych pouczeń.

Jeżeli podczas obiadu rodzic scrolluje i odpowiada jedynie „aha”, dziecko otrzymuje jasny komunikat: ekran jest ważniejszy od rozmowy. Z czasem może przestać opowiadać o szkole, kolegach i własnych problemach. Ta sama zasada dotyczy zachowania w sieci. Dziecko widzi, czy rodzic obraża innych, publikuje cudze zdjęcia albo komentuje wygląd nieznajomych osób.

Dlatego zasady higieny cyfrowej powinny dotyczyć całej rodziny. Nie tylko najmłodszego użytkownika telefonu.

Można ustalić między innymi:

posiłki bez telefonów,
wspólne miejsca odkładania urządzeń,
brak ekranów przed snem,
określony czas na gry i media społecznościowe,
pytanie o zgodę przed publikacją zdjęcia, każdego, nawet dziecko,
regularne sprawdzanie cyfrowego dobrostanu,
rozmowę po instalacji nowej aplikacji.

Co ważne, rodzic także powinien przestrzegać tych ustaleń. Dzieci bezbłędnie zauważają podwójne standardy.

Nie zakazuj internetu. Przygotuj dziecko do korzystania z niego

Internet nie służy wyłącznie do scrollowania. Pozwala rozwijać zainteresowania, zdobywać wiedzę i utrzymywać wartościowe relacje. Całkowity zakaz nie rozwiąże więc problemu. Potrzebny jest proces dopasowany do wieku dziecka.

Najpierw rodzic korzysta z internetu razem z nim. Następnie pokazuje konkretne zasady i stopniowo zwiększa samodzielność. Jednocześnie pozostaje dostępny, gdy pojawi się problem.

Bezpieczeństwo dziecka w internecie nie polega na stworzeniu szczelnej cyfrowej twierdzy. Takiej ochrony nie da się zbudować. Chodzi o to, aby dziecko potrafiło rozpoznać niepokojącą sytuację, zatrzymać się i poprosić o pomoc.

„Mikołaj i tajemnica Wifika” – bajka dla dzieci i wsparcie dla rodziców

„Mikołaj i tajemnica Wifika” to bajka edukacyjna dla dzieci w wieku 6–9 lat. Jej bohaterowie spotykają sytuacje, z którymi najmłodsi mogą zetknąć się podczas korzystania z internetu.

Książka łączy opowieść dla dzieci z częścią edukacyjną. Po rozdziałach znajdują się cyberlekcje dla najmłodszych oraz dorosłych. Publikacja zawiera również materiały opracowane z udziałem ekspertów z zakresu cyberbezpieczeństwa, psychologii, terapii i prawa.

Nie jest to poradnik oparty na straszeniu ani ocenianiu rodziców. Książka ma rozpocząć rozmowę. Można ją czytać w domu, szkole, bibliotece, przedszkolu lub podczas zajęć terapeutycznych.

Więcej informacji o książce, materiałach dla rodziców oraz pomocy dla pedagogów można znaleźć na stronie wifik.pl.

Najważniejsza ochrona nie działa w tle telefonu

Aplikacja może zablokować stronę. Silne hasło może ochronić konto. Powiadomienie bankowe może ostrzec przed podejrzaną płatnością. Jednak żadne zabezpieczenie nie zastąpi zaufania.

Dziecko powinno wiedzieć, że może powiedzieć rodzicowi o swoim błędzie. Bez krzyku. Bez zawstydzania. Bez automatycznej utraty telefonu. Dlatego pierwszą instrukcją obsługi internetu nie powinien być regulamin aplikacji. Powinno nią być jedno zdanie od dorosłego: „Cokolwiek wydarzy się w internecie, możesz do mnie przyjść. Razem znajdziemy rozwiązanie”.

Obejrzyj podcast na YouTube

Artykuł Dajesz dziecku telefon. A gdzie instrukcja obsługi internetu? pochodzi z serwisu Mikołaj i tajemnica WIFIKA.

„Mój tata kocha swój telefon bardziej niż mnie” – to zdanie coraz częściej pada w gabinetach psychologicznych. Choć wydaje nam się, że tylko „na chwilę” sprawdzamy powiadomienia, w oczach naszych dzieci stajemy się nieobecnymi duchami. Jak smartfon niepostrzeżenie przejął kontrolę nad najważniejszymi relacjami w naszym życiu?

„Mhm, śliczne kochanie, brawo!”

„Mamo, zobacz!” – woła 5-letni Tadeuszek, pokazując rysunek, na którym pies ma pięć nóg i potrójny ogon. Słyszysz go. Oczywiście, że go słyszysz. Jednak w tej samej sekundzie Twój kciuk, sterowany Twoim układem nerwowym, odświeża tablicę na Instagramie lub sprawdza powiadomienie z pracy.

Rzucasz krótkie: „Mhm, śliczne kochanie, brawo!”, nawet nie unosząc wzroku znad tafli szkła. Tadzio patrzy na Ciebie przez moment, po czym zwija kartkę w kulkę i rzuca ją pod stół. Twarz mu markotnieje, a w oczach gaśnie iskra.

Ty już tego nie widzisz. Widzisz za to, że ktoś właśnie skomentował Twój ostatni post, sprawdzasz kto i przy okazji liczysz lajki.

Witaj w świecie cyfrowych zombie. W świecie, w którym dorosły, dojrzały człowiek, rodzic i żywiciel rodziny staje się bezwolną ofiarą algorytmów.

„Mój tata kocha swój telefon bardziej niż mnie”

Jako psycholog dzieci i rodziny obserwuję w swoim gabinecie dramatyczną zmianę. Kiedyś rodzice przychodzili do mnie z płaczem, że ich nastoletnie dzieci „wsiąkły w komputer”. Dzisiaj te same dzieci, już jako pacjenci, mówią mi ze smutkiem:

 „Mój tata kocha swój telefon bardziej niż mnie”.

 „Z mamą nie da się pogadać, bo ona ciągle coś klika”.

 „Najgorsze co mama do mnie mówi to: zaraz, tylko coś sprawdzę”.

To, co właśnie czytasz, nie ma na celu biczować Cię ani wzbudzać w Tobie poczucia winy czy stawiać pod pręgierzem. Wiem, jak trudne jest dzisiejsze życie. Wiem, jak wielka presja ciąży na Twoich barkach, ponieważ musisz być świetnym pracownikiem, idealnym rodzicem, dbać o dom, być na bieżąco z wiadomościami i jeszcze mieć czas na samorozwój. Smartfon stał się naszym centrum dowodzenia wszechświatem. Problem polega na tym, że to centrum dowodzenia niepostrzeżenie przejęło kontrolę nad naszymi relacjami z najważniejszymi ludźmi w naszym życiu.

Daliśmy się złapać w cyfrową pułapkę

Przyjrzyjmy się zatem prawdzie prosto w oczy. Bez owijania w bawełnę oraz akademickiego żargonu, ale z pełną psychologiczną rzetelnością. Jak to się stało, że daliśmy się złapać w cyfrową pułapkę?

Ciąg dalszy w kolejnym artykule: Anatomia ekranoholizmu. Dlaczego dorośli uciekają w cyfrowy smoczek?

Sandra Fryc

Artykuł Witaj w świecie cyfrowych zombie pochodzi z serwisu Mikołaj i tajemnica WIFIKA.

Profesor wszedł do sali z humorem. Od razu zapowiedział konwencję: „Postaram się, aby nasze spotkanie było pełne energii, czyli uśmiechu i radości. Wręcz nawet śmiechu. Dlatego że jak się uśmiechamy, to nasze mózgi lepiej zapamiętują„. I dotrzymał słowa – przez całe spotkanie widownia śmiała się na głos, a potem milkła przy kolejnej trudnej diagnozie.

Wykład zaczął się od prowokacyjnego pytania: jakie zadanie mamy wobec własnych dzieci? Padły odpowiedzi: „przygotować do życia”, „umożliwić rozwój”. Profesor odpowiedział inaczej: „Waszym celem jest pozbyć się ich z domu. Ale macie się ich tak pozbyć, żeby nie wróciły”. Sala wybuchła śmiechem, ale sens tego zdania wybrzmiał mocno – chodzi o dzieci samodzielne, pewne siebie, gotowe na świat.

Mózg dziecka to nie mały mózg dorosłego

Prelegent zaczął od neurobiologii. W główce noworodka jest tyle samo neuronów, co u dorosłego, ale połączenia są zupełnie inne. „Mózgi dzieci połączone są tylko jedną, góra dwoma synapsami” – tłumaczył. Dorosły ma ich pięć, siedem i więcej. Dziecko chodzi po polnych ścieżkach, dorosły porusza się po autostradach. A „niecałe 20 lat temu daliśmy dzieciom w ręki urządzenie, które nazywa się ferrari cyfrowy i wpuściliśmy ich do tego świata”.

Wiaderko jest małe

Pamięć krótkotrwała dziecka jest o 80% mniejsza niż dorosłego. Kto ogląda więcej klipów, słucha więcej muzyki, zna więcej smaków gum? Dzieci. „Malutkie wiaderko, a my do tego wiaderka wciskamy” – obrazował profesor. Szkoła, TikTok, reklamy, koncerty – wszystko ląduje w jednym miejscu, z którego prawie nic nie dociera dalej.

Dopamina i kwiatek

Profesor sięgnął do ewolucji. Milion lat mózg dojrzewał w Afryce. Pradziadek znalazł owoc albo kwiatek – i było święto. Dziś dzieci mają setki cyfrowych bodźców dziennie. „Bardzo silnie pobudzamy układ nagrody człowieka. To jest największa zaraza, jaka dzisiaj jest”. Mózg zalany dopaminą mówi: „mam już to, co chciałem”. Po co się uczyć, po co myśleć, po co robić cokolwiek trudnego?

Sen głęboki i biologiczna gumka

Najmocniejsza część wykładu dotyczyła snu. W głowie dorosłego działa kilkanaście tysięcy skryptów poznawczych – zbiorów odpowiadających za kolory, język, matematykę, anatomię. Skrypty ściągają informacje z pamięci krótkotrwałej, ale tylko w fazie REN4, czyli w śnie głębokim, i tylko przez minimum 6 godzin.

Jeżeli dziecko zasypia z telefonem o 22.00 albo 23.00, a mózg wybudza się biologicznie o 5 rano („nasz mózg milion lat dojrzewał w Afryce”), zabraknie czasu. Wtedy mózg „włącza biologiczną gumkę. To co wiesz, kasuje”. Dziecko uczyło się – i nie umie.

Stąd twarda reguła: do 13. roku życia wszystkie urządzenia ekranowe znikają o 20.00. Nastolatki od 13 do 18 lat odkładają je o 21.30. „Nie 2o.05, tylko 20″.

Działanie przedświadome, czyli dlaczego dziecko samo nie odłoży telefonu

„Jeśli mózg dziecka produkuje ogromne ilości neurotransmiterów przyjemności, wysyła sygnały do przedniej części mózgu, która odpowiada za myślenie, i mówi: nie wolno tobie działać, bo ja chcę przyjemności”. To nie kaprys, a fizjologia. Dlatego „dziecko samo tego nie zrobi” – potrzebuje rodzica. A odstawienie to detoks porównywalny z alkoholowym: pięć dni wrzasku i dopiero potem spokój.

Trzy twarde delegacje

Po pierwsze – stół konstytuuje rodzinę. Żadnych ekranów przy posiłkach.
Po drugie – żadnego telefonu podczas nauki, chyba że dziecko uczy się z ekranu.
Po trzecie – żadnej higieny z telefonem w toalecie.
Ekrany tak silnie pobudzają układ nerwowy, że mózg sięga po urządzenie bez udziału świadomości.

Mechanizm społecznego uczenia się

„Dzieci uczą się tylko jednym mechanizmem – społecznego uczenia. Patrzę, zapamiętuję, patrzę, zapamiętuję, robię”. Jeżeli rodzic siada do stołu z telefonem, dziecko też to zrobi. Żadne słowa tego nie zmienią.

„Wrócą”

Profesor opowiedział historię swoich własnych czworga dzieci. 22 lata temu przywiózł im komputer z Akademii NATO w Rzymie. Po kilku tygodniach zamiast kolacji usłyszał krótkie „zaraz”. Bez krzyku zjadł pięć kolacji i usiadł przy lodówce. Żonie powiedział: „wrócą”. I wróciły – o północy, głodne. „Dzieci podejmują przynajmniej dwie, a często trzy próby zweryfikowania, czy rodzice są konsekwentni”.

Rodzicielski sojusz

Padła też delegacja o jedności. Jeżeli ojciec wyda polecenie, matka przekazuje je formułą: „Tata powiedział tata, proszę tak zrobić”. Nigdy rozkazująco. „Do nich musi wypłynąć sygnał: jesteśmy razem”.

Profesor zostawił rodzicom narzędzia, nie poczucie winy. Wyszli z sali z konkretną mapą: godzina 20.00, stół bez ekranów, sześć godzin snu głębokiego i konsekwencja zamiast krzyku.

Zdecydowanie warto było tam być. Jeśli tylko masz możliwość uczestniczenia w spotkaniach z profesorem, bądź tam i wysłuchaj.

Artykuł Dziecko w świecie ekranów. Dr hab. Mariusz Z. Jędrzejko w WiMBP w Rzeszowie – relacja ze spotkania pochodzi z serwisu Mikołaj i tajemnica WIFIKA.

„Ekran nie jest problemem. Jest odpowiedzią” – to zdanie usłyszałam na webinarze Magdaleny Boćko-Mysiorskiej zorganizowanym przez All About Parenting i właśnie dlatego piszę tę relację o bezpieczeństwie dzieci w internecie. Bo to bezpieczeństwo budujemy na długo przed naszą zgodą na używanie ekranów.

Ekran nie jest problemem. Jest odpowiedzią

Poszłam na ten webinar z nastawieniem słuchaczki. Bez notatnika, bez agendy. Ale już po kilku minutach zaczęłam zapisywać, bo Magdalena Boćko-Mysiorska mówiła rzeczy, przy których trudno się nie zatrzymać.

Pierwsza z nich brzmiała mniej więcej tak: w niemal 85% przypadków problemy dzieci z telefonami zaczynają się od tego, jak my, dorośli, zorganizowaliśmy ten temat w domu. Nie od aplikacji. Nie od algorytmów. Od nas.

To nie jest wiadomość łatwa do przyjęcia. Ale Magdalena mówiła o tym bez tonu oskarżycielskiego. Powiedziała wprost: to nie wasza wina, że nie macie narzędzi. Po prostu nikt nas tego nie uczył, bo ten świat pojawił się za szybko.

Ekrany nie są złe same w sobie, mówiła. Złe są algorytmy i powiadomienia, które tak działają na mózg dziecka, że trudno mu oderwać wzrok. Ale uzależnienie od ekranu pojawia się wtedy, kiedy dziecko w relacji z rodzicem nie dostaje tego, czego potrzebuje.

Przeczytaj również:

• Lista spotkań o bezpieczeństwie dzieci w internecie
• Dwa scenariusze spotkań autorskich z Wifikiem
• Relacja z konferencji „Uczeń w świecie powiązań między ekranem a człowiekiem”

Artykuł Ekran jako odpowiedź. Po webinarze Magdaleny Boćko-Mysiorskiej pochodzi z serwisu Mikołaj i tajemnica WIFIKA.

Od dziś będę tu wrzucać spotkania i konferencje o bezpieczeństwie dzieci w internecie, które uważam za wartościowe – online i stacjonarne, dla rodziców, którzy chcą być na bieżąco, ale nie mają czasu szukać. Lista spotkań o bezpieczeństwie dzieci poniżej.

Przeczytaj również:

• Dwa scenariusze spotkań autorskich z Wifikiem
• Relacja z konferencji „Uczeń w świecie powiązań między ekranem a człowiekiem”
• Jak zacząć rozmawiać z dzieckiem o internecie?

Artykuł Lista spotkań o bezpieczeństwie dzieci w internecie pochodzi z serwisu Mikołaj i tajemnica WIFIKA.

24 marca uczestniczyłam online w konferencji zorganizowanej przez MCDN Małopolska pod tytułem „Uczeń w świecie powiązań – między ekranem a człowiekiem. Ochrona zdrowia psychicznego w dobie cyfrowej”. Dla mnie, jako autorki książki o Wifiku i Mikołaju, która uczy dzieci bezpieczeństwa w sieci, był to czas słuchania z notatnikiem w ręku i z niejedną myślą o tym, co piszę i dla kogo.

Artykuł Relacja z konferencji „Uczeń w świecie powiązań między ekranem a człowiekiem” pochodzi z serwisu Mikołaj i tajemnica WIFIKA.

Dzieci coraz wcześniej korzystają z internetu, grają, oglądają, rozmawiają ze znajomymi online. Nie zawsze jednak rozumieją, że kliknięcie w link z obietnicą darmowych skinów może skończyć się stratą finansową dla rodziny. A skutki takich decyzji rodzice zauważają dopiero wtedy, gdy sprawdzają wyciąg z konta.

Zebraliśmy najważniejsze pytania, które zadają sobie rodzice. Odpowiedzieli na nie eksperci z Banku Pekao S.A..

Artykuł sponsorowany

Artykuł Eksperci Banku Pekao S.A. odpowiadają na pytania rodziców pochodzi z serwisu Mikołaj i tajemnica WIFIKA.

W pracy ktoś pilnuje haseł za nas – wymusza ich zmianę, organizuje szkolenia, wdraża procedury. W domu jesteśmy zdani na siebie. A to właśnie w sferze prywatnej podejmujemy decyzje, które mogą narazić na szwank bezpieczeństwo całej rodziny, w tym dzieci, które dopiero uczą się poruszać po cyfrowym świecie.

O tym, kiedy dziecko powinno mieć własne hasła, jakie błędy popełniamy najczęściej i jak nowoczesny menedżer haseł może uchronić rodzinę przed cyberzagrożeniami, opowiada Grzegorz Gąsiewski, dyrektor działu Security Operations Center w Perceptus.

Grzegorz Gąsiewski – dyrektor działu Security Operations Center w Perceptus. Ekspert w dziedzinie bezpieczeństwa operacyjnego, z wieloletnim doświadczeniem w ochronie infrastruktury IT firm i instytucji.

Artykuł sponsorowany

Artykuł Hasło to klucz do domu. Nie pożyczaj go sąsiadom pochodzi z serwisu Mikołaj i tajemnica WIFIKA.

„Syn mówi, że jego koledzy grają w Roblox. My uważamy, że to za wcześnie”

Takim pytaniem jeden z rodziców zainicjował dyskusję na Facebooku, która w ciągu niecałej godziny zebrała ponad 70 komentarzy. To zbiorowy portret rodziców, którym wcale nie jest łatwo. Ale się starają…

Artykuł Roblox, Minecraft i zazdrość o kolegów. Jak rodzice radzą sobie z grami u dzieci 7-10 lat? pochodzi z serwisu Mikołaj i tajemnica WIFIKA.